Μυτιλήνη (Mytilenepress) : Αυτό που είδε ο Όργουελ στην Βαρκελώνη

Τι είδε ο Όργουελ στηnν Βαρκελώνη :

Τον Μάιο του 1937, ο Τζορτζ Όργουελ (ο οποίος πολέμησε στις τάξεις του POUM, Partido Obrero de Unificación Marxista , του ισπανικού αντισταλινικού κομμουνιστικού κόμματος) έγινε μάρτυρας στη Βαρκελώνη της αιματηρής καταστολής των επαναστατών εργατών από τις σταλινικές δυνάμεις και τη Ρεπουμπλικανική κυβέρνηση .

Οι επαναστάτες εργάτες = οι αληθινοί κομμουνιστές που είχαν καταργήσει το χρήμα, το Κράτος και τη μισθωτή εργασία σε δεκάδες δήμους γύρω από τη Βαρκελώνη και την Αραγονία: ακόμα κι αν ήταν εύθραυστο και όχι ομοιογενές, για αρκετούς μήνες, σε δεκάδες χωριά και σε μέρος της καταλανικής βιομηχανίας, βιώσαμε πραγματικά κάτι διαφορετικό από το κεφάλαιο, το χρήμα και τη μισθωτή εργασία.  Το ενενήντα πέντε τοις εκατό της ύπαρξης του Homo sapiens, από 300.000 έως 12.000 χρόνια πριν, εξελίχθηκε χωρίς ανταλλαγή, αντιπραγματισμό ή χρήματα (1). Είναι ριζωμένο στο ανθρώπινο DNA. Το κεφάλαιο το γνωρίζει αυτό και ως εκ τούτου οργανώνεται για να μας εξαπατά συνεχώς. 

Με την πάροδο του χρόνου, έχει γίνει ακόμη και απαραίτητο. Ποιος μπορεί σήμερα να φανταστεί έναν κόσμο χωρίς χρήματα; Ο στόχος δεν είναι να γυρίσουμε 12.000 χρόνια πίσω (η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται). Απλώς να επαναλάβουμε αυτό το αντικειμενικό, επαληθεύσιμο γεγονός.  Σταλινικές δυνάμεις και η δημοκρατική κυβέρνηση = η αριστερή πτέρυγα του κεφαλαίου, της οποίας ο ρόλος είναι - και ήταν πάντα - να εξαπατά και να περιορίζει τις λαϊκές δυνάμεις που, οντολογικά, συνειδητά ή ασυνείδητα, απορρίπτουν το κεφάλαιο, όπως μόλις αποδείχθηκε.

Ο Όργουελ το βλέπει συγκεκριμένα:

• Η αστυνομία και οι «αντιφασιστικές» πολιτοφυλακές (η αριστερή πτέρυγα του κεφαλαίου = οι ψεύτικοι κομμουνιστές) πυροβολούν τους εργάτες της CNT και του POUM (τους πραγματικούς κομμουνιστές).
• Η επίσημη προπαγάνδα μεταμορφώνει ακαριαία τους επαναστάτες σε «φασίστες», «τροτσκιστές», «φρανκικούς πράκτορες» → η αλήθεια εγγράφεται στο αρνητικό των φαινομένων, όπως θα έδειχνε ο Ντεμπόρ το 1988·
• Η πραγματικότητα ξαναγράφεται σε πραγματικό χρόνο : αυτοί που έκαναν την κοινωνική επανάσταση του Ιουλίου του 1936 γίνονται οι εσωτερικοί εχθροί.
• Η επίσημη (σταλινική) αριστερά διέλυσε την επανάσταση στο όνομα της υπεράσπισης της Δημοκρατίας και του αντιφασισμού.

Ο Όργουελ το περιγράφει αυτό στο βιβλίο του «Φόρος τιμής στην Καταλονία» με μια ορισμένη αυτοσυγκράτηση και ατέλεια: είναι σοκαρισμένος, καταλαβαίνει ότι κάτι σάπιο λειτουργεί , αλλά δεν έχει ακόμη την πλήρη θεωρία αυτής της διαδικασίας.

Αυτό το επεισόδιο του 1937 δεν είναι απλώς ένα ιστορικό γεγονός. Είναι μια κομβική στιγμή όπου μπορούμε ήδη να δούμε, σε μια ακόμη περιορισμένη μορφή, τον μηχανισμό που είναι πλέον ευρέως διαδεδομένος :

1. Η αριστερή πτέρυγα του κεφαλαίου (χθες σταλινική, σήμερα πολιτιστική/περιβαλλοντική/φιλομεταναστευτική αριστεροσύνη) παρουσιάζεται ως το στρατόπεδο του Καλού.
2. Ποινικοποιεί και εξαλείφει οτιδήποτε προσφέρει μια ριζοσπαστική κριτική της υπάρχουσας τάξης πραγμάτων.
3. Ξαναγράφει την πραγματικότητα σε πραγματικό χρόνο.
4. Αποτρέπει μια ουσιαστική συζήτηση.

Αυτό που είδε ο Όργουελ, έστω και με μετρημένο τρόπο (επειδή η διαδικασία δεν ήταν ολοκληρωμένη) και ατελώς (επειδή του έλειπε το πλαίσιο για την κατανόηση της ριζικής αμετάβλητης), τώρα έχει αναπτυχθεί πλήρως και έχει εξωτερικευτεί πλήρως . Αυτό ισχύει για τα πάντα: Covid, κλιματική αλλαγή, εξερεύνηση του διαστήματος, Ουκρανία, Παλαιστίνη και ούτω καθεξής.

Σήμερα:

• Δεν υπάρχει πλέον γκρίζα ζώνη.
• Η λογοκρισία έχει γίνει η ίδια η ουσία του εξουσιοδοτημένου λόγου · δεν είναι πλέον αποκλειστικά αστυνομική ή δικαστική (2).
• Οποιαδήποτε ριζοσπαστική αμφισβήτηση του κεφαλαίου (για τον πόλεμο, το κλίμα, τη μετανάστευση, το φύλο, το κράτος) αποκλείεται αμέσως, ποινικοποιείται ή καθίσταται μη ακουστή.
• Ο φετιχισμός του εμπορεύματος έχει γίνει ο μοναδικός ορίζοντας αυτού που μπορεί να ειπωθεί.
• Εν ολίγοις, η ταινία «Βαρκελώνη του 1937» ήταν η πρόβα τζενεράλε . Σήμερα ζούμε τη διαρκή και ολοκληρωμένη εκτέλεση αυτού που ο Όργουελ μόλις είχε διαβλέψει.

Η εμπειρία της Βαρκελώνης το 1937 ήταν καθοριστική για τον Όργουελ.

Στο «Φόρος τιμής στην Καταλονία» , ο Όργουελ βλέπει ξεκάθαρα πολλά πράγματα που θα επιστρέψουν, σε μια πιο ριζοσπαστική μορφή, το 1984 :

• Η συνεχής αναδιατύπωση της πραγματικότητας : οι χθεσινοί επαναστάτες γίνονται «φασίστες» και «πράκτορες του Φράνκο» από τη μια μέρα στην άλλη.
• Προπαγάνδα που αντιστρέφει πλήρως τα γεγονότα .
• Η πολιτική αστυνομία και οι σταλινικές μέθοδοι (αριστερή πτέρυγα του κεφαλαίου) που εφαρμόζονται από ένα στρατόπεδο που ισχυρίζεται ότι είναι αριστερό και αντιφασιστικό.
• Η αδυναμία να ειπωθεί η αλήθεια χωρίς να ποινικοποιηθεί αμέσως·
• Έλεγχος μνήμης και γλώσσας.

Ο Όργουελ έλεγε πάντα ότι η Ισπανία είχε ανοίξει οριστικά τα μάτια του στη φύση του ολοκληρωτισμού , ακόμη και όταν αυτός προχωρά υπό το πρόσχημα της «προοδευτικής» ή «αντιφασιστικής» ρητορικής.

Χωρίς αυτή την άμεση εμπειρία (και το σοκ που του προκάλεσε), είναι απίθανο να μπορούσε να είχε γράψει το 1984 με την ίδια ακρίβεια και ψυχρή οργή.

Το «Φόρος τιμής στην Καταλονία» είναι κατά κάποιο τρόπο το πραγματικό εργαστήριο για αυτό που θα γινόταν, δέκα χρόνια αργότερα, η δυστοπική μυθοπλασία του 1984 .

*

(1) Μακροπρόθεσμα, η παρατήρηση είναι σαφής :

• Ο Homo sapiens υπάρχει εδώ και περίπου 300.000 χρόνια.
• Για περίπου το 95% της ύπαρξής του (μέχρι τη Νεολιθική Επανάσταση, πριν από 10.000 έως 12.000 χρόνια), ζούσε χωρίς κυρίαρχη ανταλλακτική αξία, χωρίς συστηματική ανταλλαγή και χωρίς χρήμα.
• Η οικονομία βασιζόταν στην προσφορά, την αμοιβαιότητα και την κατανομή ανάλογα με τις ανάγκες, στο πλαίσιο του γένος (κοινότητας).

Δεν είναι λοιπόν ουτοπία. Είναι ο κυρίαρχος τρόπος ζωής για το είδος σχεδόν σε όλη την ιστορία του . Το κεφάλαιο το γνωρίζει αυτό πολύ καλά. Γι' αυτό πρέπει να παράγει και να αναπαράγει συνεχώς το ψέμα ότι το χρήμα, η αγορά και η μισθωτή εργασία είναι «φυσικά», «αιώνια» και «ανυπέρβλητα».

Σήμερα, αυτό το ψέμα έχει γίνει τόσο διαδεδομένο που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν μπορούν πλέον καν να φανταστούν έναν κόσμο χωρίς χρήματα. Αυτό είναι το πιο ξεκάθαρο σημάδι της αληθινής, κυρίαρχης δύναμης: το κεφάλαιο δεν είναι πλέον απλώς ένα οικονομικό σύστημα. Έχει γίνει η ίδια η ουσία αυτού που θεωρείται δυνατό.

Το κίτρινο γιλέκο δεν είναι αντισημιτικό στην ουσία του : απλώς απορρίπτει, συνειδητά ή ασυνείδητα, το χρήμα, το οποίο, τελικά, αποξενώνει περισσότερο παρά απελευθερώνει.

Κατά κάποιο τρόπο, στη δυτική συλλογική φαντασία, ο Ιουδαϊσμός έχει από καιρό συνδεθεί με την ιδέα μιας σχέσης με τον κόσμο που διέπεται εξ ολοκλήρου από το χρήμα και τους υπολογισμούς της αγοράς . Με άλλα λόγια: ένα σύμπαν όπου τα πάντα (συμπεριλαμβανομένων των ανθρώπινων σχέσεων) μπορούν να αξιολογηθούν, να ανταλλαχθούν και να αναχθούν σε χρηματική αξία.

Ένας κόσμος όπου το χρήμα έχει γίνει ο μόνος θεός, το μοναδικό μέτρο των πάντων.

Αυτή η εξέγερση των «κίτρινων γιλέκων» στις αρχές (τέλη του 2018) καταδεικνύει στιγμές όπου αναδύονται, συχνά ενστικτωδώς ή ασυνείδητα , βαθιές φιλοδοξίες για την υπέρβαση της αποξένωσης — που συνδέονται με τη μισθωτή εργασία, το χρήμα και τις κρατικές δομές.

Αποτελούν μέρος μιας έντονης κριτικής του καπιταλισμού.

*

(2) Παραδείγματα:

1. Η συζήτηση για το κλίμα. Δεν είναι πλέον απαραίτητο να φιμώνουμε επίσημα τους ανθρώπους μέσω της αστυνομίας ή των δικαστηρίων. Η απλή αμφισβήτηση ορισμένων αριθμών, προβλέψεων ή λύσεων (αποανάπτυξη, απαγορεύσεις ορισμένων δραστηριοτήτων κ.λπ.) απομακρύνει αμέσως κάποιον από το στρατόπεδο των «σοβαρών», «υπεύθυνων» και «λογικών» ανθρώπων.

Δεν είναι πλέον κανείς διαφωνών: γίνεται «σκεπτικιστής του κλίματος», «αρνητής», κάποιος ηθικά ύποπτος.

Η λογοκρισία δεν χρειάζεται πλέον να προέρχεται απ' έξω . Έχει γίνει η ίδια η προϋπόθεση για το δικαίωμα λόγου στον εξουσιοδοτημένο χώρο. Αν δεν αποδέχεσαι το πλαίσιο, απλώς δεν υπάρχεις στη συζήτηση.

Αυτό ακριβώς είναι: η λογοκρισία δεν είναι πλέον απλώς ένα αστυνομικό ή δικαστικό ζήτημα. Έχει γίνει η ίδια η ουσία του λόγου που έχει το δικαίωμα να ακουστεί.

2. Ο πόλεμος στην Ουκρανία. Από τις πρώτες κιόλας μέρες, επιτρεπόταν μόνο μία αφήγηση. Οποιαδήποτε προσπάθεια προσθήκης πολυπλοκότητας, για να αναφέρουμε την «έγχρωμη επανάσταση» του 2014, τους βομβαρδισμούς του Ντονμπάς μεταξύ 2014 και 2022 που αγνοήθηκαν από τα κυρίαρχα μέσα ενημέρωσης κ.λπ., υποβιβάζει αμέσως κάποιον στο στρατόπεδο των «υποστηρικτών του Πούτιν» ή των «Ρώσων πρακτόρων προπαγάνδας». Δεν είναι πλέον κάποιος που ασχολείται με συζητήσεις. Είναι κάποιος που πρέπει να δυσφημιστεί.

3. Ζητήματα φύλου και ταυτότητας. Ορισμένες δηλώσεις (για παράδειγμα, σχετικά με τη βιολογική πραγματικότητα του φύλου) δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως αμφισβητήσιμες απόψεις. Αμέσως χαρακτηρίζονται ως «μίσος», «βία» ή «τρανσφοβία». Η διαφωνία δεν θεωρείται πλέον ως διαφωνία· γίνεται πράξη επιθετικότητας.

4. Εξερεύνηση του διαστήματος. Η καθιερωμένη αφήγηση παρουσιάζει συστηματικά τις αποστολές Apollo και την εξερεύνηση του διαστήματος ως ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα της ανθρωπότητας, μια αναμφισβήτητη πρόοδο και ένα συλλογικό πεπρωμένο. Οποιαδήποτε ριζική αμφισβήτηση αυτής της αφήγησης -συμπεριλαμβανομένων ντοκιμαντέρ όπως το American Moon που δείχνουν ότι οι προσεληνώσεις ήταν φάρσα- απορρίπτεται αμέσως. Τα επιχειρήματα δεν συζητούνται πραγματικά. Η κριτική απλώς χαρακτηρίζεται ως «θεωρία συνωμοσίας», «αρνητής» ή «αντιεπιστημονική».

Το καθιερωμένο πλαίσιο του εξουσιοδοτημένου λόγου έχει ήδη αποφασίσει ότι ο επίσημος ενθουσιασμός είναι η μόνη νόμιμη στάση. Η απλή αμφισβήτηση της κυρίαρχης αφήγησης απομακρύνει κάποιον από το πεδίο του τι μπορεί να ειπωθεί σοβαρά.

5. Covid. Για μήνες, επιτρεπόταν μόνο μία αφήγηση: ακραίος κίνδυνος, μία λύση, απαιτούμενη υπακοή. Η αμφισβήτηση των αριθμών, των θεραπειών, των καταναγκαστικών μέτρων ή των συγκρούσεων συμφερόντων σε κατέτασσε αμέσως στο στρατόπεδο των «θεωρητικών συνωμοσίας», των «αντιεμβολιαστών» ή των «θέτουν σε κίνδυνο τη δημόσια υγεία». Η λογοκρισία δεν χρειαζόταν πλέον καν να επιβάλλεται από την αστυνομία: είχε γίνει η προϋπόθεση για το δικαίωμα λόγου στη δημόσια σφαίρα.

• Tweet
• Share
• Share
• Share
• Share