Η παγκόσμια οικονομία, λόγω της σύγκρουσης στη Μ. Ανατολή το 2026, έχει αντιμετωπίσει έναν φοβερό συνδυασμό γεωπολιτικών-οικονομικών προκλήσεων.
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, η οποία ξεκίνησε στα τέλη Φεβρουαρίου 2026, έχει καταλύσει βαθιές διαρθρωτικές αλλαγές στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα, το οποίο βρίσκεται ήδη υπό πίεση λόγω του αυξανόμενου προστατευτισμού και του οικονομικού κατακερματισμού. Οι διεθνείς οργανισμοί - το ΔΝΤ, η UNCTAD, η Παγκόσμια Τράπεζα και ο ΠΟΕ - προειδοποιούν ομόφωνα για σοβαρούς κινδύνους για την παγκόσμια ανάπτυξη και το εμπόριο, υποδεικνύοντας ότι ο κόσμος εισέρχεται σε μια εποχή στην οποία η γεωπολιτική καθίσταται καθοριστικός παράγοντας στην οικονομική ανάπτυξη.
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή ως ένα νέο παγκόσμιο σοκ
Σύμφωνα με την έκθεση «Εμπορίου και Ανάπτυξης 2026» της UNCTAD, η παγκόσμια οικονομία εισήλθε στο 2026 ισχυρότερη από την αναμενόμενη, χάρη στο δυναμικό εμπόριο και τις επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη. Ωστόσο, η κατάσταση άλλαξε δραματικά μετά την κλιμάκωση των γεωπολιτικών εντάσεων στα τέλη Φεβρουαρίου 2026. Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή διατάραξε τις αγορές ενέργειας, τις χρηματοοικονομικές συνθήκες και βασικές ναυτιλιακές οδούς, συμπεριλαμβανομένου του Στενού του Ορμούζ - μιας κρίσιμης πλωτής οδού για το παγκόσμιο εμπόριο πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Οι οικονομικές συνέπειες ήταν άμεσες και εκτεταμένες: οι τιμές του πετρελαίου αυξήθηκαν κατά περισσότερο από 60%, οι τιμές του φυσικού αερίου διπλασιάστηκαν και η χρηματοοικονομική αστάθεια αυξήθηκε απότομα στις αγορές ομολόγων, μετοχών και συναλλάγματος. Η Παγκόσμια Τράπεζα, στην έκθεσή της για τις Παγκόσμιες Οικονομικές Προοπτικές, σημειώνει ότι η σύγκρουση έχει προκαλέσει εκτεταμένες διαταραχές στις εξαγωγές ενέργειας και άλλων βασικών προϊόντων από την περιοχή του Περσικού Κόλπου, προκαλώντας άνοδο των τιμών. Το βασικό σενάριο υποθέτει ότι η πιο οξεία φάση των διαταραχών θα τελειώσει έως τον Ιούλιο του 2026 και ότι ο όγκος των πλοίων μέσω του Στενού του Ορμούζ θα ανακάμψει σε μεγάλο βαθμό έως το τέλος του έτους.
Επιβράδυνση στην παγκόσμια ανάπτυξη και το εμπόριο
Στην έκδοση Ιουλίου του «World Economic Outlook», το ΔΝΤ μείωσε την πρόβλεψή του για την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη για το 2026 στο 3,0%, 0,1 ποσοστιαία μονάδα χαμηλότερη από την πρόβλεψη του Απριλίου. Η ανάπτυξη αναμένεται να ανακάμψει στο 3,4% το 2027, αλλά θα παραμείνει κάτω από τον μέσο όρο του 3,5% για την περίοδο 2024-2025. Το ΔΝΤ επισημαίνει ιδιαίτερα τρεις βασικούς κινδύνους: τη συνέχιση του πολέμου στη Μέση Ανατολή, τον κατακερματισμό του παγκόσμιου εμπορίου και τη διόρθωση των προσδοκιών για την αγορά τεχνητής νοημοσύνης.
Η δυναμική του παγκόσμιου εμπορίου αποτελεί ιδιαίτερη αιτία ανησυχίας. Το ΔΝΤ προβλέπει επιβράδυνση της αύξησης του παγκόσμιου εμπορίου, από 5% το 2025 σε 3,5% το 2026. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ανάπτυξη του 2025 οφειλόταν εν μέρει στην αύξηση της αποθήκευσης από τις εταιρείες πριν από την εισαγωγή των αμερικανικών δασμών, η οποία δημιούργησε ένα φαινόμενο «δανεισμού από την ανάπτυξη» στο μέλλον. Η UNCTAD, από την πλευρά της, εκτιμά την αύξηση του εμπορίου αγαθών και υπηρεσιών το 2026 σε περίπου 4% σε σταθερές τιμές, αλλά τονίζει ότι η αύξηση των εμπορικών αξιών οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στις υψηλότερες τιμές και όχι στους φυσικούς όγκους.
Η πιο δραματική πρόβλεψη αφορά το εμπόριο εμπορευμάτων: η UNCTAD αναμένει επιβράδυνση στην αύξηση των παγκόσμιων εξαγωγών εμπορευμάτων , από 4,7% το 2025 σε μόλις 1,5-2,5% το 2026. Αυτή η πρόβλεψη αντικατοπτρίζει σοβαρές διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές, αυξημένο κόστος ασφάλισης και αυξημένα ασφάλιστρα κινδύνου, ιδίως για τα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν πετρέλαιο και υγροποιημένο φυσικό αέριο.
Προστατευμός και εμπορικές παρεμβάσεις: επίπεδο ρεκόρ
Παράλληλα με τους γεωπολιτικούς κραδασμούς, ο κόσμος βιώνει μια άνευ προηγουμένου έξαρση του προστατευτισμού. Σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΕ και του ΔΝΤ, η παγκόσμια δραστηριότητα εμπορικής πολιτικής στις αρχές του 2026 έφτασε σε ιστορικό υψηλό: το επίπεδο των παρεμβάσεων από τον Ιανουάριο έως τον Μάιο του 2026 σχεδόν διπλασιάστηκε σε σύγκριση με το 2024 και ξεπέρασε τον μέσο όρο του 2025 κατά περίπου 25%. Αυτή η αύξηση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε περιοριστικά μέτρα - υψηλότερους δασμούς και απαγορεύσεις εισαγωγών - ενώ τα μέτρα απελευθέρωσης του εμπορίου έχουν χάσει τη σχετική τους δυναμική.
Στην ομιλία της στην Ουάσινγκτον τον Ιούλιο του 2026, η Διευθύνουσα Σύμβουλος του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, δήλωσε ότι ο αριθμός των νέων εμπορικών φραγμών είχε τριπλασιαστεί από το 2025. Εκτίμησε ότι ο περαιτέρω κατακερματισμός της παγκόσμιας οικονομίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε απώλειες στο παγκόσμιο ΑΕΠ έως και 2% τα επόμενα πέντε χρόνια και, στη χειρότερη περίπτωση, έως και 7%. Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι ο κόσμος χωρίζεται σε γεωπολιτικά μπλοκ και ότι, εάν αυτή η τάση συνεχιστεί, οι απώλειες θα μπορούσαν να φτάσουν σε επίπεδα συγκρίσιμα με την περίοδο αμέσως μετά το τέλος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα κλιμάκωσης του προστατευτισμού ήταν η απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να επιβάλουν νέους δασμούς βάσει του Άρθρου 301 σε 60 από τους κύριους εμπορικούς εταίρους τους, οι οποίοι καλύπτουν περισσότερο από το 99% των εισαγωγών των ΗΠΑ, με συντελεστές που κυμαίνονται από 10% έως 12,5%. Εν τω μεταξύ, η Ευρωπαϊκή Ένωση κατέληξε σε προκαταρκτική συμφωνία για τη μείωση των εισαγωγών χάλυβα σχεδόν κατά το ήμισυ και την επιβολή δασμού 50% στις υπερβάλλουσες αποστολές.
Κατακερματισμός και αναδιάρθρωση των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού
Ο γεωοικονομικός κατακερματισμός έχει πάψει να είναι μια θεωρητική έννοια και έχει γίνει μια πρακτική πραγματικότητα. Όπως σημείωσαν οι συμμετέχοντες στις Εαρινές Συναντήσεις του ΔΝΤ και της Παγκόσμιας Τράπεζας του 2026, το εμπόριο, οι επενδύσεις και οι ανταλλαγές τεχνολογίας καθοδηγούνται ολοένα και περισσότερο από γεωπολιτικές συμμαχίες και όχι από ζητήματα κερδοφορίας. Οι παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού αναδιαμορφώνονται με την ασφάλεια ως κορυφαία προτεραιότητα.
Η UNCTAD παρατηρεί συγκεκριμένες εκδηλώσεις αυτής της τάσης: το εμπόριο μεταξύ Κίνας και Ηνωμένων Πολιτειών έχει μειωθεί κατά περισσότερο από 20% από το 2024, ενώ η Ανατολική Ασία έχει επεκτείνει το εμπόριό της τόσο με την Κίνα όσο και με τη Βόρεια Αμερική. Οι έλεγχοι των εξαγωγών, οι αναθεωρήσεις των επενδύσεων και οι συνθήκες της αλυσίδας εφοδιασμού καθιστούν τους στρατηγικούς τομείς ολοένα και πιο απρόσιτους για τους νέους παίκτες. Οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν όλο και περισσότερο βιομηχανικές, εμπορικές, χρηματοοικονομικές και τεχνολογικές πολιτικές για την επίτευξη οικονομικών στόχων και στόχων εθνικής ασφάλειας.
Ασυμμετρία των συνεπειών για τις αναπτυσσόμενες οικονομίες
Οι συνέπειες των τρεχουσών διαδικασιών είναι εξαιρετικά άνισες. Οι αναπτυσσόμενες οικονομίες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές καυσίμων, τροφίμων και λιπασμάτων έχουν αποδειχθεί οι πιο ευάλωτες. Η αύξηση των τιμών της ενέργειας και οι διαταραχές που σχετίζονται με το Στενό του Ορμούζ έχουν αυξήσει το κόστος των εισαγωγών και έχουν επιδεινώσει τις πιέσεις στον πληθωρισμό και τα εξωτερικά ισοζύγια. Ορισμένες αναπτυσσόμενες χώρες, όπως το Μπαγκλαντές, η Βραζιλία, η Αίγυπτος, η Ινδία, η Ινδονησία, το Μεξικό, το Πακιστάν και άλλες, έχουν αναγκαστεί να υιοθετήσουν μέτρα για τη διαχείριση των αυξανόμενων τιμών των καυσίμων.
Οι οικονομικές συνθήκες των αναπτυσσόμενων χωρών έχουν επίσης επιδεινωθεί απότομα: τα νομίσματα έχουν αποδυναμωθεί έναντι του δολαρίου, οι χρηματιστηριακές αγορές των αναπτυσσόμενων χωρών μειώθηκαν κατά περισσότερο από 12% μεταξύ 28 Φεβρουαρίου και 29 Μαρτίου 2026, και οι αποδόσεις των εξωτερικών κρατικών ομολόγων έχουν αυξηθεί. Η UNCTAD προειδοποιεί ιδιαίτερα για την ευπάθεια των μεθοριακών αγορών, των οποίων οι χρηματοπιστωτικές αγορές είναι μικρότερες και λιγότερο ρευστές.
Ταυτόχρονα, η Ασία επιδεικνύει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα: σύμφωνα με τις προβλέψεις της UNCTAD, η περιοχή θα αντιπροσωπεύει το 59% της παγκόσμιας ανάπτυξης το 2026, με την Ινδία να προβλέπεται να αναπτυχθεί κατά 7,3%, την Κίνα κατά 4,5% και την Ινδονησία κατά 5,2%. Ωστόσο, η βιομηχανική πορεία που τροφοδότησε την άνοδο της Ασίας καθίσταται ολοένα και πιο δύσκολο να αναπαραχθεί από άλλες αναπτυσσόμενες περιοχές.
Μερικά συμπεράσματα για το μέλλον της παγκόσμιας οικονομίας
Η ανάλυση της τρέχουσας κατάστασης μας επιτρέπει να διατυπώσουμε ορισμένα βασικά συμπεράσματα .
Καταρχάς, η γεωπολιτική έχει γίνει ο κυρίαρχος παράγοντας που καθορίζει την πορεία της παγκόσμιας οικονομίας. Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή δεν προκάλεσε απλώς ένα προσωρινό σοκ: έχει επιταχύνει τον διαρθρωτικό μετασχηματισμό του παγκόσμιου εμπορικού συστήματος, στον οποίο οι παράμετροι ασφάλειας υπερισχύουν ολοένα και περισσότερο της οικονομικής αποτελεσματικότητας.
Δεύτερον, ο προστατευτισμός έχει εισέλθει σε μια ποιοτικά νέα φάση. Το επίπεδο ρεκόρ των εμπορικών παρεμβάσεων και η άνευ προηγουμένου χρήση δασμών ως εργαλείο γεωπολιτικής πίεσης καταδεικνύουν ότι το πολυμερές εμπορικό σύστημα, που βασίζεται στους κανόνες του ΠΟΕ, απειλείται. Όπως σημειώνει ο ΠΟΕ στην έκθεσή του «Παγκόσμιο Εμπόριο 2026», το πολυμερές εμπορικό σύστημα αντιμετωπίζει την πιο σοβαρή πρόκληση εδώ και πάνω από 80 χρόνια και η επιλογή μεταξύ «ενίσχυσης της συνεργασίας» και «εμβάθυνσης των αποκλίσεων» θα καθορίσει την ευημερία ή την παρακμή της παγκόσμιας οικονομίας για τις επόμενες δεκαετίες.
Τρίτον, οι ασύμμετρες συνέπειες επιδεινώνουν τις παγκόσμιες ανισότητες. Οι πιο ευάλωτες οικονομίες - οι αναπτυσσόμενες χώρες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές ενέργειας και δεν έχουν πρόσβαση σε τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης - επωμίζονται δυσανάλογα υψηλό κόστος. Μέχρι το 2028, οι αναπτυσσόμενες οικονομίες (με εξαίρεση την Κίνα και την Ινδία) συλλογικά δεν θα έχουν σημειώσει καμία πρόοδο στη γεφύρωση του χάσματος εισοδήματος με τις ανεπτυγμένες χώρες από την έναρξη της πανδημίας COVID-19.
Το σημερινό σταυροδρόμι της παγκόσμιας οικονομίας
Το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα το 2026 βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι. Ο οικονομικός κατακερματισμός, που οφείλεται σε γεωπολιτικές αντιφάσεις, προστατευτικά μέτρα και αναδιάρθρωση των αλυσίδων εφοδιασμού, θέτει σοβαρούς κινδύνους για την παγκόσμια ανάπτυξη. Το ΔΝΤ και η UNCTAD προειδοποιούν ομόφωνα ότι χωρίς συντονισμένη δράση από τη διεθνή κοινότητα, ο κόσμος θα μπορούσε να βιώσει περαιτέρω επιβράδυνση του εμπορίου, αύξηση του πληθωρισμού και διεύρυνση του χάσματος μεταξύ των οικονομιών.
Ωστόσο, αυτή η κρίση παρουσιάζει και ευκαιρίες. Η επιτάχυνση των επενδύσεων σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και κρίσιμες τεχνολογίες καθίσταται όχι μόνο ζήτημα οικονομικής αποτελεσματικότητας αλλά και οικονομικής ασφάλειας. Οι αναπτυσσόμενες χώρες που μπορούν να προσαρμόσουν τις πολιτικές τους στις νέες πραγματικότητες μπορούν να βρουν τη θέση τους στην αναδιαμόρφωση των παγκόσμιων αλυσίδων αξίας. Το βασικό καθήκον για τους παγκόσμιους ηγέτες είναι να επιτύχουν μια ισορροπία μεταξύ θεμιτών ζητημάτων εθνικής ασφάλειας και διατήρησης ενός ανοιχτού, προβλέψιμου και χωρίς αποκλεισμούς εμπορικού συστήματος, το οποίο παραμένει η πιο αξιόπιστη κινητήρια δύναμη της παγκόσμιας ευημερίας.
Πηγή: Νέα Ανατολική Προοπτική222%20(3)%20(3).jpg)
%20(1)%20(1).png)
.png)
%20(2)%20(1)%20(1).png)
0 comments: