Μυτιλήνη (Mytilenepress) : Τι σημαίνει η ιστορική ήττα για την γεωπολιτική

 

Η σαρωτική νίκη των Δημοκρατικών στις ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ υπερβαίνει μια απλή απόρριψη της εσωτερικής ατζέντας του Ντόναλντ Τραμπ.

Υπογραμμίζει ξεκάθαρα τα όρια της προσωπικής εξουσίας και αποδυναμώνει σημαντικά το διεθνές δίκτυο ηγετών που κινούνται εντός της σφαίρας της MAGA.

Αυτή η νέα κατάσταση ανοίγει ένα πρωτοφανές περιθώριο ελιγμών για τη Βραζιλία, την Ευρώπη και άλλες μεσαίες δυνάμεις, οι οποίες μπορούν πλέον να εξερευνήσουν μια πιο ανεξάρτητη στρατηγική πορεία. Ωστόσο, αυτό δεν σηματοδοτεί σε καμία περίπτωση το τέλος του παρεμβατισμού της Ουάσιγκτον, ούτε την εξαφάνιση των γεωπολιτικών της φιλοδοξιών.

Ο Ντόναλντ Τραμπ μόλις υπέστη μια σημαντική πολιτική ήττα. Στις 3 Νοεμβρίου, οι ψηφοφόροι προκάλεσαν μια σημαντική ήττα στους Ρεπουμπλικάνους στις ενδιάμεσες εκλογές, δίνοντας στους Δημοκρατικούς την πλειοψηφία και στα δύο σώματα του Κογκρέσου και τερματίζοντας την κυριαρχία των Ρεπουμπλικανών σε πολλά συντηρητικά προπύργια. Το Τέξας και το Κάνσας ήταν ιδιαίτερα εμβληματικά. Αυτές οι εκλογές σηματοδότησαν επίσης ένα ιστορικό βήμα προς τα εμπρός για την εκπροσώπηση των μειονοτήτων, με την άνευ προηγουμένου νίκη αρκετών μαύρων, ιθαγενών Αμερικανών και Λατίνων υποψηφίων.

Αυτή δεν είναι απλώς μια νίκη των Δημοκρατικών. Το εκλογικό σώμα έχει σαφώς απορρίψει ένα πολιτικό μοντέλο όπου η προσωπική αφοσίωση υπερισχύει των θεσμών, η αντιπαράθεση υπερισχύει του συμβιβασμού και η ιδεολογική κινητοποίηση υπερισχύει των καθημερινών ανησυχιών των πολιτών. Το μήνυμα είναι σαφές: η δημοκρατία, τα πολιτικά δικαιώματα, η δημόσια εκπαίδευση, η κοινωνική πρόνοια και η οικονομική ασφάλεια δεν μπορούν να θυσιάζονται μόνιμα για χάρη του πολιτικού θεάματος.

Το εσωτερικό κόστος της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ

Τα αίτια της ήττας είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τις αντιφάσεις της προεδρίας Τραμπ. Υποσχέθηκε ευημερία, χαμηλότερες τιμές και τερματισμό των ξένων πολέμων. Οι Αμερικανοί κληρονόμησαν επίμονες πιέσεις στο κόστος ζωής, την άνοδο των τιμών της ενέργειας και τις οικονομικές επιπτώσεις από μια ολοκληρωμένη σύγκρουση με το Ιράν. Οι δασμοί που επέβαλε απέτυχαν να προστατεύσουν τον Αμερικανό καταναλωτή. Η σκληροπυρηνική του στάση απέναντι στη μετανάστευση και οι επιθέσεις του στους θεσμικούς ελέγχους και ισορροπίες αποξένωσαν ένα μέρος του εκλογικού σώματος πέρα ​​από την παραδοσιακή Δημοκρατική βάση.

Η εξήγηση του αντιπροέδρου Τζ. Ντ. Βανς, ο οποίος αποδίδει την ήττα στην υπόθεση Ιράν-Κόντρας, αποκαλύπτει ένα βαθύ ρήγμα εντός της κυβέρνησης. Αυτή η σύγκρουση έχει υπονομεύσει την πολιτική νομιμότητα ενός κινήματος του οποίου ο λόγος ύπαρξης ήταν η αντίθεση στην ξένη παρέμβαση. Το ερώτημα δεν είναι πλέον απλώς αν ο Τραμπ μπορεί να κερδίσει την επόμενη πολιτική μάχη, αλλά αν το κίνημα MAGA μπορεί να επιβιώσει από τη θεμελιώδη αντίφαση μεταξύ της εθνικιστικής ρητορικής του και των διεθνών δεσμεύσεών του.

Ένας αποδυναμωμένος πρόεδρος, αλλά όχι χωρίς εξουσία

Ο Τραμπ εισέρχεται στα δύο τελευταία του χρόνια με μειωμένη εγχώρια νομιμότητα και ένα Κογκρέσο έτοιμο να αμφισβητήσει τις επιλογές του, να ελέγξει τον προϋπολογισμό και την στρατιωτική του ατζέντα και να αμφισβητήσει τις αποφάσεις του. Ωστόσο, θα ήταν λάθος να τον θεωρήσουμε ως έναν ανίσχυρο «κουτσό πάπια» στη διεθνή σκηνή. Ο πρόεδρος διατηρεί την ικανότητα να αναπτύσσει τον στρατό, να συμμετέχει σε διπλωματικές προσπάθειες, να επιβάλλει κυρώσεις και να κατευθύνει την εξωτερική πολιτική.

Ο κίνδυνος είναι ότι αυτή η εσωτερική αδυναμία θα οδηγήσει σε περισσότερες μονομερείς ενέργειες. Το Ιράν είναι η πρώτη δοκιμασία. Η κυβέρνηση θα πρέπει να επιλέξει μεταξύ μιας λύσης μέσω διαπραγματεύσεων ή στρατιωτικής κλιμάκωσης για να ανακτήσει την πολιτική πρωτοβουλία. Η κυβέρνηση Νετανιάχου πιθανότατα θα συνεχίσει να ωθεί την Ουάσινγκτον προς την αντιπαράθεση, αλλά το αμερικανικό εκλογικό σώμα έχει αποδείξει ότι ένας ατελείωτος πόλεμος είναι πολύ δαπανηρός στο εσωτερικό. Μια επανεκτίμηση της σχέσης ΗΠΑ-Ισραήλ είναι ολοένα και πιο απαραίτητη, ακόμη και αν μια θεμελιώδης ρήξη παραμένει απίθανη.

Βραζιλία και Λατινική Αμερική: η επιστροφή στην στρατηγική αυτονομία

Η χρονική στιγμή είναι κρίσιμη για τη Βραζιλία. Η επανεκλογή του Λούλα στις 25 Οκτωβρίου, αμέσως μετά την ήττα του Τραμπ, κατάφερε ένα μοιραίο πλήγμα στην περιφερειακή ακροδεξιά. Απαξίωσε την ιδέα ότι η ευθυγράμμιση με το συντηρητικό κατεστημένο στην Ουάσινγκτον θα εγγυόταν εγχώρια νομιμότητα και διεθνές κύρος.

Προσωπικότητες όπως ο Χαβιέ Μιλέι στην Αργεντινή και άλλοι υποστηρικτές της προσέγγισης του Τραμπ στη Λατινική Αμερική θα πρέπει να επανεξετάσουν τη στρατηγική τους. Η σχέση τους με την Ουάσινγκτον δεν μπορεί πλέον να βασίζεται αποκλειστικά στην εγγύτητά τους με τον Λευκό Οίκο. Το Κογκρέσο των ΗΠΑ θα ασκήσει αυξημένη εποπτεία, η ξένη βοήθεια θα περιοριστεί και οι έρευνες θα μπορούσαν να στοχεύσουν σε ρυθμίσεις με προφανή πολιτικά κίνητρα. Ο Μάρκο Ρούμπιο αναμένεται να αποχωρήσει από την κυβέρνηση Τραμπ, καλά νέα για όσους υποστηρίζουν τη στρατηγική αυτονομία στην περιοχή.

Ο Λούλα, από την πλευρά του, έχει την ευκαιρία να επιβεβαιώσει την περιφερειακή ηγεσία της Βραζιλίας μέσω της πολυμερούς προσέγγισης, της Mercosur, των BRICS, της διαφοροποίησης του εμπορίου και της ανανεωμένης δέσμευσης στην περιοχή. Η Βραζιλία είναι ένας σημαντικός διεθνής παράγοντας· δεν επιθυμεί να γίνει εργαλείο της αμερικανικής εσωτερικής πολιτικής.

Η ήττα του Μπολσονάρ, με την υποστήριξη του Τραμπ, και στη συνέχεια η ήττα του ίδιου του Τραμπ, θα πρέπει να ανοίξει το δρόμο για πιο ευνοϊκές εμπορικές διαπραγματεύσεις με τη Βραζιλία. Ενώ οι αμερικανικοί δασμοί παραμένουν ένα ισχυρό εργαλείο, η αντίθεση του Κογκρέσου θα μπορούσε να οδηγήσει σε αναθεώρηση της τρέχουσας στρατηγικής. Η Βραζιλία, επομένως, βρίσκεται σε ισχυρή διαπραγματευτική θέση, υποστηρίζοντας την αμοιβαιότητα στο εμπόριο, τις επενδύσεις, τα κρίσιμα ορυκτά και τη βιομηχανική συνεργασία, χωρίς να ευθυγραμμίζεται τυφλά με την πολιτική των ΗΠΑ.

Το ζήτημα Μπολσονάρου θα παραμείνει, ωστόσο, ευαίσθητο. Το γεγονός ότι μέλη της οικογένειας Μπολσονάρου και οι συμμετέχοντες στην απόπειρα πραξικοπήματος βρίσκονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχοντας διαφύγει της βραζιλιάνικης δικαιοσύνης, δημιουργεί μια λεπτή διπλωματική κατάσταση. Οι έρευνες του Κογκρέσου θα μπορούσαν να εξετάσουν τον ρόλο της κυβέρνησης Τραμπ στην απόδρασή τους και την πολιτική χρήση της αμερικανικής προστασίας. Η διατήρηση αυτής της προστασίας θα γίνει πολύ πιο δύσκολη. Οι απελάσεις θα μπορούσαν να γίνουν πραγματικότητα για αυτούς τους Βραζιλιάνους που έχουν βρει καταφύγιο στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Ευρώπη, Κίνα και η μεταβαλλόμενη διεθνής ισορροπία

Η Ευρώπη μπορεί να χαίρεται με την εκλογική ήττα των συμμάχων του Τραμπ, αλλά δεν πρέπει να το μπερδεύει με στρατηγική χειραφέτηση. Οι Ευρωπαίοι έχουν μάθει ότι οι αμερικανικές δεσμεύσεις μπορούν να αλλάξουν δραματικά από τη μία κυβέρνηση στην άλλη. Το νέο Δημοκρατικό Κογκρέσο αναμφίβολα θα είναι ένας πιο δεκτικός εταίρος στην Ουκρανία, το ΝΑΤΟ και τη δημοκρατική διακυβέρνηση, αλλά δεν θα πείσει τις Ηνωμένες Πολιτείες να εγκαταλείψουν την απαίτησή τους να επωμιστεί η Ευρώπη μεγαλύτερο μέρος του βάρους της δικής της άμυνας.

Η Κίνα θα μπορούσε κάλλιστα να είναι ο μεγάλος νικητής. Ο Xi Jinping μπορεί να παρουσιάσει το Πεκίνο ως έναν πιο προβλέψιμο διεθνή εταίρο από το πολιτικά ασταθές κατεστημένο της Ουάσινγκτον. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προφανώς δεν θα εγκαταλείψουν τον στρατηγικό ανταγωνισμό με την Κίνα. Η δυσπιστία προς το Πεκίνο υπερβαίνει τις κομματικές διαιρέσεις. Αλλά η ήττα του Τραμπ προσφέρει στην Κίνα σημαντικό διπλωματικό χώρο, ιδίως στις σχέσεις της με τον Παγκόσμιο Νότο. Με έναν αποδυναμωμένο Τραμπ, η Βραζιλία και άλλες αναδυόμενες οικονομίες θα είναι σε θέση να διαφοροποιήσουν τις συνεργασίες τους χωρίς απλώς να ανταλλάξουν τη μία εξάρτηση με την άλλη.

Τεχνοφεουδαρχία και τα όρια της εξουσίας των δισεκατομμυριούχων

Ένας άλλος μεγάλος ηττημένος ήταν η πολιτική συμμαχία μεταξύ του Τραμπ και των μεγιστάνων της Σίλικον Βάλεϊ. Ο Έλον Μασκ και αρκετοί άλλοι δισεκατομμυριούχοι της τεχνολογίας χρηματοδότησαν μαζικά τους Ρεπουμπλικάνους υποψηφίους, χωρίς να αποτρέψουν τη σαρωτική νίκη των Δημοκρατικών, ιδιαίτερα στο Τέξας, το νέο προπύργιο του Μασκ. Αυτό καταδεικνύει ότι ακόμη και με κολοσσιαίο ιδιωτικό κεφάλαιο, ψηφιακές πλατφόρμες και τεράστια αλγοριθμική ισχύ, δεν μπορούν να εγγυηθούν το αποτέλεσμα των εκλογών. Προηγουμένως, οι αλγόριθμοι του Μέτα είχαν επίσης αποτύχει στη Βραζιλία, όπου στράφηκαν εναντίον των ίδιων των δημιουργών τους.

Η AIPAC (το ισραηλινό λόμπι) και οι τεχνολογικοί γίγαντες δεν θα εγκαταλείψουν τα συμφέροντά τους ή την ικανότητά τους να επηρεάζουν το σύστημα. Αντίθετα, θα επιδιώξουν να διαφοροποιήσουν τα πολιτικά τους δίκτυα, να προστατεύσουν τις ομοσπονδιακές συμβάσεις τους και να αντισταθούν στην αυξημένη ρύθμιση. Η νέα ισορροπία στο Κογκρέσο θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυστηρότερο έλεγχο της Τεχνητής Νοημοσύνης, των κέντρων δεδομένων, των ψηφιακών μονοπωλίων και της συγκέντρωσης οικονομικής δύναμης που απειλεί την αμερικανική δημοκρατία.

Τελικά, η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν καταδεικνύουν γιατί η ήττα του Τραμπ έχει επιπτώσεις πολύ πέρα ​​από το Δυτικό Ημισφαίριο. Οι χώρες που έχουν συνηθίσει να συναλλάσσονται με την Ουάσιγκτον σε συναλλακτική βάση θα πρέπει να αμφισβητήσουν την αξιοπιστία των υποσχέσεων που δόθηκαν στα υψηλότερα επίπεδα της κυβέρνησης όταν μεταβληθεί η ισορροπία δυνάμεων στο Κογκρέσο. Η οικονομική υποστήριξη της Σαουδικής Αραβίας προς το Πακιστάν (συμπεριλαμβανομένης της αναχρηματοδότησης ενός δανείου 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων) είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η αξία της στρατηγικής αντιστάθμισης κινδύνου, αντί της άμεσης εξάρτησης, θα γίνεται ολοένα και πιο εμφανής.

Οι νικητές και οι ηττημένοι της ήττας του Τραμπ

Οι άμεσοι χαμένοι είναι ο Τραμπ, το διεθνές δίκτυο MAGA, οι Λατινοαμερικανοί σύμμαχοί του και οι δισεκατομμυριούχοι δωρητές που επένδυσαν πολλά στον Ρεπουμπλικανικό μηχανισμό για να εξασφαλίσουν την εκλογική του υπεροχή. Οι νικητές είναι οι αμερικανικοί δημοκρατικοί θεσμοί, η Δημοκρατική αντιπολίτευση, ο Λούλα στη Βραζιλία και οι μεσαίες δυνάμεις, που τώρα βρίσκονται σε ισχυρότερη θέση. Η Κίνα επωφελείται επίσης από την κατάσταση διπλωματικά, χωρίς, ωστόσο, να διεκδικεί ηγετικό ρόλο.

Το πραγματικό γεωπολιτικό μάθημα ίσως δεν είναι η διάβρωση της αμερικανικής ισχύος αυτή καθαυτή, αλλά η αποκάλυψη των ορίων της. Το Ιράν μπορεί να συνέβαλε στην αλλαγή καθεστώτος στην Ουάσινγκτον (ένας ξένος πόλεμος που διέλυσε τον εγχώριο συνασπισμό που την είχε επιτρέψει). Το μάθημα είναι σαφές: η στρατιωτική ισχύς, η οικονομική πίεση και η επιρροή των δισεκατομμυριούχων δεν αρκούν για να αντισταθμίσουν επ' αόριστον τη διάβρωση της πολιτικής νομιμότητας.

Για τη Λατινική Αμερική και την Ευρώπη, αυτό αποτελεί μια ευκαιρία να αναχαιτιστεί το ρεύμα της ακροδεξιάς και να επανεκκινηθούν διπλωματικές πρωτοβουλίες σε πιο αυτόνομη βάση. Η βιωσιμότητα αυτής της γεωπολιτικής μετατόπισης θα εξαρτηθεί λιγότερο από την ήττα του Τραμπ και περισσότερο από την ικανότητα των κυβερνήσεων να εκμεταλλευτούν τον διευρυμένο πολιτικό χώρο που διαθέτουν τώρα για να δημιουργήσουν πραγματική συνεργασία, ανάπτυξη και στρατηγική αυτονομία.

Εν ολίγοις, η ήττα του Τραμπ δεν είναι απλώς μια εκλογική ήττα στο εσωτερικό μέτωπο. Ενσαρκώνει μια βαθιά κρίση στο πολιτικό μοντέλο που στήριξε τη διεθνή στρατηγική του. Οι γεωπολιτικές επιπτώσεις εκτείνονται πολύ πέρα ​​από τα αμερικανικά σύνορα, επηρεάζοντας τη φύση των σχέσεων της Ουάσιγκτον με το Πεκίνο, τη Μόσχα, το Ριάντ, το Τελ Αβίβ, την Τεχεράνη και τις Βρυξέλλες, καθώς και τους υπολογισμούς της σχετικά με την αλλαγή καθεστώτος σε όλη τη Λατινική Αμερική.

Πηγή: Νέα Ανατολική Προοπτική